Yorum: IMF İle İpler Kopuyor Mu?

10 Mart 2009 0 Yazar: admin

Hem IMF Heyeti ülkeden ayrılıyordu, hem de burada kalan yetkililer görüşmelere devam edecekti. Elimizden geldiği kadar açıklamanın satır aralarını okumaya çalışalım:

1.
IMF Heyeti, bavulunu toplayıp giderken, ‘Görüşmeler sonuçsuz kaldı, en kritik konularda ayak sürüyorlar’ şeklinde bir açıklama yapsaydı, bunun piyasalar üzerinde yıkıcı bir etkisi olurdu. IMF, böyle bir sürecin tetikleyicisi olmak istememiştir. Bunun yerine gayet politik ifadelerle, hem ‘gidiyorum’ demiş, hem de ‘görüşmeler kesilmedi’ demiştir. Bu uslupla, vurmaya çalıştıkları ikinci kuş da şu olabilir: Ukraynalı politikacılara, "Bakın zaten yarı yarıya gittim’, benim için bundan sonrası çok kolay, Washington’dan, ‘IMF Heyeti Ukrayna’ya dönmeyecek’açıklamasını yaptım mı, Allah size yardımcı olsun" demekte, onlara şakası olmadığını hatırlatmaktadır.

2.
Neden açıklamanın satır aralarını okumak lazım? IMF hükümran ülkeler ile çalışan bir kuruluş. Muhatapları şirketler, bankalar vs. değil. Karşılarında bayrağı ile, anayasası ile, devlet başkanı, hükümeti, ordusu ile kelli felli devletler var. O bakımdan karşı tarafı incitecek, onun gururuna dokunacak, hükümetlerinin prestijini zedeleyebilecek tutumlar takınması düşünülemez. Uygulanan programlardan bile, o ülkenin kendisinin hazırlayıp, IMF’in destek verdiği programlar olarak bahsediyorlar. Bu yüzden yaptıkları açıklamalar her zaman gayet diplomatik bir dille yapılıyor. Açıklamayı bu gözle okuduğumuzda şu noktalar öne çıkıyor:

A.
2009 Yılı için denk bütçe hazırlanması konusu halledilemedi.
Stand-By Programının altında Ukrayna adına, hem Devlet Başkanı, hem Başbakan, hem Maliye Bakanı, hem de Merkez Bankası Başkanı’nın imzaları bulunmasına rağmen iş uygulamaya gelince yan çizmeler başladı. 2009 Bütçesi hazırlanırken bile denk bütçe hedefinin ne kadar zor olacağı tahmin ediliyordu. Ardından ekonomik daralma umulandan daha şiddetli bir hal alınca bu işin zorluğu daha da arttı. Denk bütçe neden zor? Denk bütçe, harcamalar, gelirlere eşit olacak, para basma ya da ek borçlanma gerektiren açık verilmeyecek demek. Bu neden zor? Zor, çünkü pek çok harcama ya da yatırım kalemini bütçe dışında bırakıyor. Birçok politikacının seçim bölgesinde yapılacak yatırımlar iptal edilecek demek, batmak üzere olup işçi çıkaran işletmelere yardım yapılamıyacak demek, kamu çalışanlarına ücret zammı verilemiyecek demek, vs.
Vergi gelirlerinin çoğu KDV ve Gümrük Vergisi gibi dolaylı vergilerden oluştuğu için, ekonomik daralma her geçen gün vergi gelirlerini azaltıyor. Örneğin, daha az otomobil ithalatı daha az vergi geliri de demek. Anlaşılan Ukrayna tarafı eldeki ilk gelir tahminlerine göre bile denk bütçe yapmakta zorlanırken, IMF düşen gelirlere uygun bir bütçe revizyonunda israr ediyor. Bu, harcamaların bir aşama daha kısılması anlamına geliyor. Zurnanın zırt dediği ilk nokta bu.

B.
Bankacılık sektöründe yapılacak kapsamlı operasyona direnç var.
Stand-By’a göre, yaşayabilecek bankalar ile yaşaması mümkün olmayan bankalar tespit edilecek, yaşaması mümkün görülenlere, yönetimine katılarak, ya da hisse devralarak IMF’in vereceği kredilerden fon aktarılacak, bu yolla güçlenmeleri sağlanacaktı. Bu arada, yaşaması mümkün görülmeyen pek çok banka ya kapatılacak, ya da kendi aralarında birleşerek, veya yeni ortak bularak sermaye arttırmaya zorlanacak, bu yolla sistemdeki çürükler ayıklanmış olacaktı. Bu operasyonun amacı da, ‘bankacılık sistemine karşı kaybolmuş olan güven duygusunu tamir etmek’ olarak tanımlanmıştı. IMF’in Ocak 2009 tarihli Ülke Raporu’nda bu operasyonun büyük bir dirençle karşılaşacağı zaten öngörülmüştü.( http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2009/cr0917.pdf ) Rapor, bu operasyonda büyük ölçüde kamu fonu kullanılacağı ve çok geniş bir kesimin menfaatine dokunulacağı için, Stand-By’ın en zorlu dönemeçlerinden biri olarak bu operasyonu gösteriyor ve yola devam edilebilmesi için çok kararlı bir politik desteğin gereğinden söz ediyordu. Şimdi, IMF açıklamasından anlıyoruz ki, bu destek sağlanamıyor. Ukrayna Yüksek Meclisi’nin yapısını, üyelerin kaçının bir bankayla ilişkisi olabileceğini düşünürsek, şaşılacak bir durum değil. Ortada, Türkiye’deki BDDK gibi, TMSF gibi yetkili bir kurul yok, halkın güven duyduğu bir bürokrasi geleneği mevcut değil. Bu durumda zurnanın zırt dediği ikinci nokta da bu bankalar operasyonu oldu, diyebiliriz.

Sonuç:
IMF’in Ukrayna Stand-By düzenlemesi tam bir yol ayrımında.
– İpler koparsa bunun Ukrayna üzerindeki ekonomik, siyasi ve sosyal yansımaları neler olabilir?
– Bu durum Ukrayna’nın gerek Batı dünyası , gerek Rusya ile ilişkilerini nasıl etkiler?
– Yöneticiler acaba durumun ciddiyetini anlıyorlar mı ve alternatif bir programları var mı?
Bu soruların cevabını almak için fazla beklemeyeceğiz gibi görünüyor.

TUİD WEB