Tahsin Erman, kriz sonrası Ukrayna’yı değerlendirdi

4 Haziran 2010 Kapalı Yazar: admin
terman1_copyRusya ve Ukrayna ekonomileri alanında duayyen olan, TUİD Yönetim Kurulu üyesi Tahsin Erman, Ukrayna’daki ekonomik kriz sonrası durumu, Avrasya Haber Portalı’na değerlendirdi. Yazıyı aynen yayımlıyoruz:

Tahsin Erman, Ankara Üniversitesi Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi Rus Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun oldu. Ekonomi ve pazarlama alanında yüksek lisans yapan Tahsin Erman, 1978 yılında Sabancı Holding’in temsilcisi olarak gittiği Moskova’da, Soktaş Dış Ticaret’in 5 yıl genel müdürlüğünü yürüttükten sonra, 6 yıl boyunca Akkök grubunun Rusya genel müdürlüğü, 7 yıl boyunca da, Rosneftgaz-Alman ortaklığının Moskova genel müdürlüğü görevlerini yürüttü. Şişmanoğulları Rusya sıstemı ve yatırımı kuruculuğu vede yöneticiliğini yürüttü. Rus Türk İşadamları Birliği’nin kurucularından olan ve 7 yıl boyunca RTİB’in yönetim kurulu üyeliğini yürüten Erman, Laleli Sanayicileri, Sanko,Milten’den sonra Çukobirlik ve Mer Tur’un danışmanlığını yapmaya devam ediyor.

Turk Ukrayna is adamlari derneginin yonetim kurulu uyesi olan Erman-3 devrede genel kurul baskanligi yapti

Rusya hakkında çok sayıda araştırma yazısına, makaleye sahip olan Erman, 7 yıldan beri Kiev ve Odessa’da çalışmalarını yürütüyor.

Tahsin Erman’ın Avrasya Haber Portalı okuyucuları için kaleme aldığı bu ilk ve geniş kapsamlı yazıyı sizlere takdim ediyoruz:

Ukrayna’da Ticaret Şansı Artıyor  

Kriz, bitti bitiyor. Bu şartlarda, “ne olacak”, “kim battı kim çıktı” diye hesap yapacağımıza,

yeni oluşan şartları nasıl değerlendireceğimizi düşünmek daha doğru olur.

45 milyonluk nüfusa sahip olan Ukrayna, yine yemek yiyor, alışveriş yapıyor, fabrikalar çalışıyor, ihracat ve ithalat devam ediyor ve de devam etmek zorunda.

Diğer ülkelere paralel olarak, Ukrayna’da da gizli veya açık bir kapital ve iş gücü var. Bunlar, krizden sonra bir yere gitmiyor; ya yer değiştiriyor, veya Rusların ifadesiyle, bir müddet donuyor.

Ukraynalı şimdi araba almıyor mu? Alıyor ama, yerli ve ucuz olanını tercih ediyor. Diş macunu kullanmıyor mu? Kullanıyor ama, yerlisini kullanıyor. Artık, ithal malı elma almıyor; “Kırım elması, en iyi elma” diyor.

Portakal yurt dışından geldigi için, Ukraynalı televizyon kanalları, elma suyunun tazes,n,n en vitaminlisi olduğunu söylüyor. Ukraynalı artık, votkanın yanında, yerli elma suyunu tercih ediyor.

Sonunda su, kendi yolunu kendi buluyor ve akmaya devam ediyor.

Şartlar, yeni sistemler yaratıyor. Mesela, iki yıl önce, kükürt oranı yüzünden Türkiye’ye yolalyamadıkları Donetsk-Lugansk kömürünü, şimdi Mariupol Limanı’nda Rus kömürü ile belli oranda karıştırarak Türkiye’nin kömür ihtiyacını karşılıyor. Ukrayna2nın bu şekilde ihraç ettiği kömür, iki yıl içinde, 2 milyon tonu geçti.

Ukrayna’nın en büyük şansı da, geride bıraktığımız Şubat ayında yapılan devlet başkanlığı seçimlerini, Rusya’ya yakın olan adayın kazanmış olmasıdır. Ukraynalıların yüzde 90’ının ya kendisi, ya eşi, ya da yakın akrabaları, Rus kökenli. Bu durum, yeni devlet başkanının ağırlık vereceği yeni ekonomik ve sosyal sisteme bu zihniyetin daha kolay uyum sağlayacağı anlamına geliyor.

Eski yönetimin Batı’ya dönük politikaları, bizim salyangoz satış fıkramızı hatırlatıyor. Bu politikaların başarı sağlamadığı, ortada.

Taşra yönetimlerinin ve yerel yönetimlerin çok etkin olduğu bu ülkede, bütün valiler değişmeye başladı. Buna bağlı olarak, onların altındaki yöneticilerin de değişeceği, kesin.

Ukrayna, dünyanın tahıl merkezlerinden biri. Sovyetler Birliği zamanında gıda ve tahılda ihtiyacının yüzde 35’i, Ukrayna’dan elde ediliyordu.

İkinci Dünya Savaşı’nda Hitler’in Ukrayna’nın zengin kırmızı toprağını gübre diye gemilerle Almanya’ya taşıdığını unutmayalım.

Ukrayna’da yetkililer, ülkenin tarım kapasitesinin yüzde 60’ının hala değerlendirilemediğini söyler. Yeni üretim teknolojileriyle üretimin yüzde 230 arttığını, bundan sonra üretimde yüzde 500’lük artışın hedeflendiğini düşünürsek, Ukrayna’da nasıl bir tarımsal potansiyelin olduğu konusunda daha iyi fikir edinmiş oluruz.

Ukrayna’da, yasal süreçlerin çok ağır işlemesi, sizi burada yapacağınız ticaret ve yatırımdan vazgeçirmesin. Siz kanunsuz birşey yapmadıkça, kanun etkili olmasa da, sistemin koruması altında olduğunuzu bilin.

Yeni yönetim, Rusya Federasyonu ile, gümrük vergisine tabi olmayacak ürünlerin sınırını genişletecektir. Çok özel gümrük imkanları olan Ukrayna’da gerçekleştirilecek olan üretimle, Rusya pazarında rekabet etmek, her zaman mümkündür. Ukrayna’da yapmayı düşündüğünüz yatırım ve ticaretle Rusya pazarında çok iyi imkanlara sahip olacağınızı unutmayınız.

Bundan sonra Ukrayna’da tüketimin ağırlığı, yerli malı veya Rus malı olacaktır. Üretimin pazarı da, Rusya olacaktır.

Bu şartlarda Türk işadamı, öncelikle ne yapabilir?

– Buğday, mısır, kanola, arpa, soya, ayçiçeği çekirdeği gibi direkt tahil alimini Türkiye ve üçüncü ülkeler için yapabilir.

– Tahıl alımında daha avantajlı olabilmeniz için, bu ülkede kısıtlı olan silo ve depolama yerlerini kurabilirsiniz.

– Devlet veya özel toprak sahipleri ile işbirliği yaparak toprak kiralayıp ekim yapabilirsiniz. (Avrupalı ve Araplar’dan bu konuda çok sayıda örnek var).

– Elevatör kurarak ucuz tahıl temin edebilirsiniz.

– Yerli halkın pek ilgi göstermediği, beyaz ayçiçeği, fasulye, baklagiller gibi ürünlerin, üçüncü ülkelerin tüketimine yönelik şekilde üretimini gerçekleştirebilirsiniz.

– Yağ fabrikası kurarak, -rafine olmuş veya olmamış- yağları ambalajlayarak, başta Irak olmak üzere, pek çok pazarda, faaliyet göstererek, diğer satıcılarla başarılı bir rekabette bulunabilir ve kalan posayı satabilir, ihraç edebilirsiniz.

– Hayvancılık için devlet çok iyi şartlarda imkanlar sunuyor. Bunları değerlendirebilirsiniz.

– İnşaatlar, devam edecek. Fakat, bu çalışmaları yanınıza Rus ortak alarak yaparsanız, yeni hükümette şansınız artar.

– Yarı mamul tekstili veya konfeksiyonu burada tamamlarsanız, yerli malların gümrük koruma ve öncelikle satış imkanlarınsan faydalanabilirsiniz.

– Rusya’da pazarı olan her üretimi, burada yapabilirsiniz.

– Metal işleme tesisleri kurabilirsiniz. Üçüncü ülkelerin siparişlerini karşılayabilirsiniz.

– Un fabrikası kurarak, hem Ukrayna iç piyasasına satış yapabilir, hem de diğer ülkelere un ve kepek ihraç edebilirsiniz.

– Ham maddenin çok iyi şartlarda olduğu bu ülkede, Ukrayna ve diğer ülkeler için hayvan yemi üretebilirsiniz.

– Rusya’dan alınabilecek olan hammadde, burada daha iyi şartlarda temin edileceğinden, her ölçüde tekstil fabrikaları (elyaf-iplik) kurabilirsiniz.

– Çin’den gelen pamuk ve blujean kumaşı ile üretim yapmak, en iyi iş imkanlarından. Çin ile Rusya ve Ukrayna’nın takas anlaşmaları, bu işi cazip kılıyor.

– Hindistan ile olan özel anlaşmaları, mesela, askeri malakarşılık tüketim ve ara ham maddesi almaları, ayrı bir imkan.

– Sağlık özelleştiriliyor. Poliklinik, hastane, sağlık malzemesi, sağlık turizm programları açık.

– Lojistik ve dağıtım, en eksik ve zayıf konulardan biri.

– Aldığınız yat siparişlerinin tamamını veya bir kısmını, buradaki profesyonel tersanelerde üretebilirsiniz.

– Güneydeki sıcak su bölgelerinde seracılık yoluyla yapılacak her türlü sebze, meyve ve çiçek üretiminin pazarının sonsuz alıcısı hazır.

– Tavuk satışında sorun yok. Fakat, yeterli üretim de yok. Devlet, bu konuda her türlü imkanı, yatırımcıya sunuyor.

Bu saydıklarımız, öncelikle bizim Türk ticaret sistemine uyan ve riski az olan alanlardır. Yoksa, buralardaki bütün yatırım ve ticaret imkanlarını düşünürsek, saydığımız bu maddeler, yatırım ve ticaret başlıkla kitabın ancak ön sözü kadar olabilir.

Ukrayna’da, çok büyük bir şansımız daha var.

Diğer ülkeleri bilemem ama, burada Türkiye Cumhuriyeti devleti, her zaman arkanızda; size güç ve güven veriyor. Konsolosluk ve büyükelçilik kapısındaki personelden ticari ataşemiz, başkonsolosumuz ve büyükelçimize kadar Türk resmi makamları, yatırımınızı destekliyor ve soru ve sorunlarınızla yakından ilgileniyor.

Evet, bizler al-sat işini seviyoruz, ama ekonomik krizler, önce bu al-sat sisteminin dengesini bozuyor. Cesur olan değil, sermayesi olan bu konuda her zaman kazanç sağlayıp sabredebiliyor.

Ukrayna, ne Amerika’nın, ne Avrupa’nın ne de Rusya’nın kaybetmek istemediği, her konuda stratejik ülke; “batıyor” dediğiniz ülkeye her ülkeden yardım ve kredi geliyor.

Ekonomik krizin geride kalmaya başladığı ve yeni devlet başkanının seçildiği bu yeni dönemde Ukrayna’da ticari imkanlar çok olsa da, yine de, zaman ile orantılı. Bu nedenle, acele kararlar vermemeniz lazım.

Burada bir Türk işadamı, girdiği işlerde başarılı olmak istiyorsa, bir Rus, bir Ukraynalı gibi değer yargılarına sahip olmalı ve onlar gibi düşünebilmeli.

Bu imkanları değerlendirmekte fayda var. Karşımızdakini çok iyi araştırarak iyi anlayalım ve değerlendirelim. Sonradan “biraz geç oldu” demeyelim ve de şu fıkrayı unutmayalım:

Bir adam, ısrarla sirk müdürünü görmek istemiş. Nihayet müdüre ulaşmış ve iş istemiş. Sirk müdürünün “sirkte ne iş yapmak istiyorsun” sorusuna “ben, çok iyi kuş taklidi yaparım”, demiş.

Sirk müdürü küçümseyerek “kuş taklidi yapan çok adam var, sen bize yaramazsın”, cevabını vermiş. İş arayan adam ısrarla “ben en iyi kuş taklidini yaparım” dediyse de, sirk müdürü “çık dışarı” diye yüksek sesle bağırmış.

Bu laf üzerine, iş isteyen adam, odanın penceresini açarak uçarak gitmiş.

Saygılarımla.

Tahsin Erman