Moldova: Kritik Seçime Doğru, Gönül Şamilkızı

14 Kasım 2014 Kapalı Yazar: TUİD WebAdmin

1415718753_moldova-6

Gerek coğrafi, gerek stratejik anlamda Rusya ile Avrupa arasında sıkışan bir ülke daha kritik seçimin eşiğinde.  Avrupa Birliği ile serbest ticaret ve  ortaklık anlaşmasını onaylayarak stratejik tercihini belirleyen, ama Rusya’nın kontrolünde bulunan Trandinyester ve yine Moskova’nın etki alanında tutmaya çalıştığı Gagauz Yeri’nin tavrı nedeniyle sıkıntı yaşayan Moldova 30 Kasım’da yeni parlamentosunu, yani hem de yeni hükümetini oluşturacak.  Genel seçim Kişinev için oldukça kritik, zira bu seçimin sonuçları ülkenin stratejik tercihinin geleceğini belirleyecek.

Bağımsızlık döneminin 8.parlamentosu

Moldova’da parlamentosu ülkenin en yüksek temsil ve tek yasama organı.  101 üyesi, 4 yıl görev süresi bulunan Moldova Parlamentosuna seçimler 1994 senesinden itibaren “tek ülke – tek seçim bölgesi” sistemiyle yapılıyor. Moldova Cumhurbaşkanını ise parlamento seçiyor.

Bağımsız Moldova’da ilk genel seçimler 1994 senesinde yapıldı. Ülkenin bağımsızlığını kazandığı 1991 senesinden 1993’e kadar temsili organ rolünü 1990 senesinde dar bölge çoğunluk sistemiyle oluşturulan Moldova Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Yüksek Konseyi oynuyordu. 13 Mayıs 1991 senesinde Yüksek Konsey’in adı Moldova Cumhuriyeti Parlamentosu olarak değiştirilmişti. 12 Ekim 1993 senesinde Moldova parlamentosu kendi kendisini feshetti ve 27 Şubat 1994’te erken genel seçime gidildi. Bağımsız Moldova’nın ilk genel seçimi tek bölge sistemiyle yapıldı. O tarihten şimdiye kadar Moldova’da 4’ü erken olmak üzere 7 genel seçim yapıldı. 30 Kasım’da Moldovalılar bağımsızlık döneminin sekizinci parlamentosunu oluşturmak için sandığa gidecek.

101 sandalye için 21 parti, bir blok ve 4 bağımsız aday yarışıyor

Genel seçimlerde yaklaşık 2,7 milyon seçmen oy kullanacak. Seçimin geçerli olması için seçmenin üçte birinin sandığa gitmesi gerekiyor. Seçim için 95’i yurtdışında olmak üzere 2073 sandık kurulacak.

2010 senesindeki erken genel seçimden farklı olarak bu seçimde baraj yükseltildi. Partiler için %6’lık, iki partiden oluşan bloklar için %9’luk, 3 veya daha fazla partiden oluşan bloklar için %11’lik, bağımsız adaylar için %2’lik baraj söz konusu.

Seçimde 21 siyasi parti, bir seçim bloğu ve 4 bağımsız aday yarışacak:

1.    Moldova Demokrat Partisi

2.    Hristiyan Demokrat Halk Partisi

3.    Halk Gücü Partisi

4.    Moldova Liberal Demokrat Partisi

5.    Liberal Reformcu Parti

6.    Reformu Komünist Parti

7.    Mafya Karşıtı Halk Harekatı

8.    Ulusal Liberal Parti

9.    Moldova Sosyalistler Partisi

10.  “Moldova’nın Tercihi – Gümrük Birliği” Bloku

11.  “Demokrasi – evde” Partisi

12.  Moldova Halk Partisi

13.  Moldova Komünist Partisi

14.  Liberal Parti

15.  Uyanış Partisi

16.  Patria (Ana Vatan) Partisi

17.  Demokratik Eylem Partisi

18.  Yeşil Çevreci Parti

19.  Eşitlik Harekatı

20.  Moldova Merkezciler İttifakı

21.  Pentru Neam si Tara (Halk ve Vatan İçin) Partisi

22.  Moldova Vatanseverleri Partisi

23.  Oleg Çerney (bağımsız)

24.  Oleg  Brega (bağımsız)

25.  Valeri Pleşka (bağımsız)

26.  Anatoli Doga (bağımsız)

Favorisiz seçim

Moldova’da bu seçimler daha öncekilerden çok farklı. Her şeyden önce, seçimin favorisi konusunda tahmin yürütmenin zorluğu açısından çok farklı. Daha önceki seçimlerden farklı olarak şimdi seçim sonuçlarına ve olası koalisyona ilişkin tahminde bulunmak çok zor. Koalisyon olacağı kesin, zira Moldova’da tek başına iktidar olacak hiçbir parti yok. Ancak seçime 20 günden az süre kalmasına rağmen koalisyonda kimlerin bulunacağı, daha da önemlisi, oluşacak koalisyon’un Moldova’yı Batı’ya mı, Doğu’ya mı götüreceği konusunda tahmin yürütmek mümkün değil.

Seçimin favorisi yok. 2000’li yılların başlarından itibaren bütün seçimlerde solun favorisi Komünist Partisi, 2009’dan sonra ise sağın en önemli gücü Liberal Demokrat Parti idi. 2001’den itibaren arka-arkaya 3 seçimde tek başına hükümet kuracak çoğunluğa sahip olan komünistler son iki seçimde liberal-demokrat koalisyon karşısında azınlığa düşseler dahi hiçbir zaman %40’ın altında oy almadılar. Liberal Demokrat Partinin oyları ise %25-%30 aralığında seyretti.

Ancak anketlere bakılırsa, bu seçimlerde durum farklı. Ne sağda, ne de solda “çekirdek” yok. Komünistlerin seçimden birinci, liberal-demokratların ikinci çıkacağı konusunda her kes hemfikir, ama sosyologlar oy oranları konusunda iyimser değiller. Anket sonuçları parlamentoya oyları %7-%10 ila %25-%30 arasında değişen 5-6 partinin girebileceğini gösteriyor. Son anketlere bakılırsa, üç sağ ve üç sol parti parlamentoda temsil olunabilir. Ancak sorun bu değil, sorun bu partilerin parlamentoda nasıl konfigürasyon oluşturacağı. Bir sağ koalisyonu çıkar mı? Sol koalisyonu mu oluşur? Komünistlerin de katılımıyla büyük sağ-sol koalisyonu mu kurulur? Sol koalisyon oluşursa, Moldova nereye gider?

(Devam edecek)

Gönül Şamilkızı