Devlet, Fiyatlardaki Olağan Dışı Artışı Durdurabilir mi?

5 Temmuz 2008 Kapalı Yazar: admin

Gazeta 24: Son bir yılda, gıda ürünlerinden benzine kadar, toplumun temel hitiyacını oluşturan bütün mallarda ciddi bir pahallanma görülüyor. Sizin komitenizin açısından bakarsak, bunlar ne kadar meşru?

Melniçenko: Önce, yakıt piyasasına bir bakalım. Ukrayna’da Haziran ayında yakıt fiyatları, bir önceki yıla göre, ortalama yüzde 25 – yüzde 37 civarında bir artış gösterdi. Dünya pazarlarında ise aynı ürünün aynı dönemdeki artışı, yüzde 70-80 oranında gerçekleşti. Dolayısıyla bu açıdan baktığımızda, Ukrayna’daki durumun daha olumlu olduğunu söyleyebiliriz. Ancak bu durum, piyasada haksızlık yapanların olmadığı ve bizim bunları takip etmediğimiz anlamına gelmiyor. Mesela, Lisiçanskiy Petrol Tesisi ile ilgili incelememizi tamamladık ve bu kuruluşu, yarım milyon hrivna para cezasına çarptırdık. Devlet petrol kuruluşu Naftogaz Ukrayina da şu anda bizim incelememiz altında.  

G: Benzin gibi bazı ürünlerin eşzamanlı olarak fiyatlarının artması, konuyu sizin alanınıza çekiyor mu?  

M: Tabii ki. Eğer bu fiyatlar, belli bir malın dünya pazarlarındaki fiyatının artışına paralel biçimde artıyorsa, bu durumda bizim açımızdan ortada hiöbir sorun yok demektir ve bizim de herhangi bir inceleme yapmamız sözkonusu olmaz. Fakat Ukrayna’daki bir malın fiyatındaki artış dünya fiyatlarındaki artışla uyum içinde değilse yada belli çevreler fiyatlar konusunda aralarında bir anlaşmaya varmışsa, o zaman, yasadışı bir durum sözkonusu demektir.

G : Farklı petrol ürün stıcıları için önlemler alınıyor, ama biz, aynı sorunla karşılaşmaya devam ediyoruz. Bu neden böyle oluyor? Cezalar yeterince caydırıcı olmadığı için mi? 

M: Ben, Ukrayna’da bizden ceza aldıktan sonra yine bu yollara başvuran bir işletme bilmiyorum. Komitemizin cezalandırdığı işletmeler, bir daha bunları tekrar etmiyor. Bununla birlikte, işe fesat karıştırıldığını ispatlamak, bizim için gerçekten güç bir konu. Bizde maalesef, bu tarz etkinlikleri takip edecek birleşik bir mekanizma oluşturulabilmiş değil. Bizde, bu konuda Antimonopol Komitesi’nin SBU (Ukrayna İstihbarat Teşkilatı), İçişleri Bakanlığı ve Başsavcılık ile işbirliği içinde hareket ederek, veri alışverişinin sağlanması gerekiyor. Böyle bir yapı oluşturulduğunda, sizi temin ederim ki, ülkemiz bu konuda, ABD’nin düzeyine gelecektir. Onlarda bu tarz ihlaller için doğrudan doğruya cezai sorumluluk sözkonusu. Biz, komite olarak, pazardaki aktörleri kanunsuz etkinliklerden ötürü doğrudan doğruya cezai sorumluluğa tabi tutacak bir yasa tasarısı hazırlattık, ancak bu tasarı, parlamentoda kabul edilmedi. 

Çrneğin, ayçiçek yağı konusunda bizim komitemizin çabaları sonuç verdi ve böylelikle ayçiçek yaqpının fiyatını geçen yıl yüzde 10-15 oranında indirebildik. O dözemde, toplamda piyasanın yüzde 50’den fazlasını denetimi altında tutan iki firma, kendilerinin fiyatı artırmalarındaki meşruluğu ispatlayamadı ve biz de onları sertçe cezalandırdık. Bu firmalardan, iki hafta içinde, iki milyon hrivna ceza aldık.

Öte yandan bizde, piyasadaki bütün süreci takip edecek tek bir bilgi merkezi yok. Nedir gerekli olan? Gereken, belli bir malı kimin ürettiği, ne kadar ürettiği, kimin malın satıcısı olduğu, bunların aralarında ne gibi bir anlaşmanın olduğu, yani bunun gibi verilerin bir arada bulunduğu bir merkez gerekiyor. Eğer böyle bir merkezimiz olsaydı, o zaman pek çok sektçrü daha mercek altına alma şansımız olurdu. Mart ayında komite, Kiev’deki üç büyük mağaza zincirini (Furşet, Kişenya, Fossy Group),  fiyatları suni olarak arttırdıkları ve malı aldıkları kişilerle malı başkalarına daha ucuza satmama konusunda anlaşma yaptıkları için cezalandırdı. Bu üç mağaza zinciri, Kiev piyasasının yüzde elliden fazlasına sahip. Fakat bizim önemli bir sorunumuz da, yeterli sayıda elemanımızın olmaması. Dolayısıyla, örneğin, sadece süpermarketlerle ilgilenecek özel bir komisyon kuramıyoruz. Mesela, ayçiçeği yağı konusunu sadece üç kişi, süpermarket konusunu ise iki kişi takip etti. 

Biz, ayrıca, gayrımenkul piyasasına da el atmış durumdayız. Tanık olduğumuz bu konut fiyatlarındaki hızlı artışın normal olmadığı ortada ve bundan sonuç alalcağız.

(Sçyleşi: Tatyana Pleşivtseva)